რეზისტორული ელემენტი


დღეს გადავწყვიტე დამეპოსტა ჩემს მიერ ნათარგმნი მასალა რეზისტორულ ელემენტზე – იგივე “წინაღობაზე”… იმედია გამოგადგებათ! 😉

PDF ფაილი: რეზისტორული ელემენტი ]

* * *

რეზისტორი

резистор – რუს.
resistor – ინგ.

რადიოტექნიკურ მოწყობილობებში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ელემენტი არის რეზისტორი(სხვა სახელი – წინაღობა). რეზისტორის ძირითადი მახასიათებელია წინაღობა. იზომება ომებში (ომ, Ohm). წარმოებაშია რეზისტორების ორი სახეობა: სტაბილური და ზოგადი დანიშნულების. სტაბილური რეზისტორების წარმოება ძვირია, ამიტომაც მათ იყენებენ ზუსტ მოწყობილობებში. ჩვენ კი გამოვიყენებთ ზოგადი დანიშნულების რეზისტორებს.

ყველა ნივთიერებას გარკვეულ წილად ახასიათებს წინაღობა. ზოგს – უფრო მეტად (ხე, პლატსმასა), ზოგს – ნაკლებად (მეტალები, სითხეები). ეს დამიკიდებულია: ნივთიერების გვარობაზე (ოქროს უფრო ნაკლები წინაღობა აქვს ვიდრე ალუმინს), გამტარის სიგრძესა (პირდაპირპროპორციული დამოკიდებულება რაც მეტია სიგრძე მით მეტია წინაღობა) და მისი განიკვეთის ფართობზე (უკუპროპორციული დამოკიდებულება – რაც უფრო დიდია განივკვეთის ფართობი, მით ნაკლებია წინაღობა). ფორმულა:

სადაც ρ – ნივთიერების მახასიათებელი(ასევე ცნობილია როგორც კუთრი წინაღობა), l – სიგრძე და S – განიკვეთის ფართობია.

ელემენტს ახასიათებს წტკ (წინაღობის ტემპერატურული კოეფიციენტი). ამის მიხედვით, რეზისტორების წინაღობა შეიძლება შეიცვალოს 10%-ს ფარგლებში. ჩვეულებრივ რეზისტორებში წტკ დადებითია, რაც ნიშნავს რომ ტემპერატურის გაზრდისას იზრდება წინაღობა. კოეფიციენტი უარყოფითია მხოლოდ ერთი ნივთიერებისათვის – ნახშირბადისთვის.

კიდევ ერთი ძირითადი მახასიათებელი არის მოხმარებული(გაბნეული) სიმძლავრე. ეს არის ის სიმძლავრე, რომელსაც რეზისტორი “გააბნევს” დაზიანების გარეშე. იზომება ვატებში (ვტ, W, Вт). გამოითვლება ფორმულით:

სიმძლავრე = დენი2 · წინაღობა

რეზისტორის სქემაზე სტანდარტული აღნიშვნა: 

 

თითქმის ყველა სქემაში საჭიროა რამდენიმე რეზისტორის გამოყენება. ისინი შეიძლება იყვნენ შეერთებული მიმდევრობით, პარალელურად ან შერეულად.

მიმდევრობითი შეერთების დროს ექვივალენტური (ჯამური) წინაღობა ითვლება ასე:

პარალელური შეერთების დროს:

1/R სიდიდეს ხშირად უწოდებენ გამტარობას და აღნიშნავენ g ასოთი.

პარალელური შეერთებისას, ექვივალენტური გამტარობა უდრის გამტარობების ჯამს.

ორი პარალელურად შეერთებული რეზისტორის შეკრება კიდევ ერთი გამოსახვა:

აქ ნიშანი “||”, როგორც გეომეტრიაში, აღნიშნავს პარალელურობას.

შერეული შეერთების დროს:

ეს სქემა უნდა დავშალოთ რამდენიმე მარტივ ნაწილებად პარალელურ და მიმდევრობით შეერტებულ წინაღობებად და შემდგომში შევკრიბოთ შესაბამისი წესებით. ამ კონკრეტულ შემთხვევაში:

შერეულად შეერთებული სქემა მარტივ შემადგენლებად დაყოფა მოსახერხებელია, მაგრამ ხშირად ამის გაკეთება არარეალურია. ამიტომ გამოყენებული იყოს სხვა მიდგომები, როგორიცაა ვარკლავიდან სამკუთხედზე (და პირიქით) გადასვლა

(Y-Δ transform – ინგ.) ან მატრიცული მეთოდი. ამ წუთში ჩვენ მათ არ განვიხილავთ.

* * *

ასევე, არსებობს რეზისტორები ცვლადი წინაღობით. ზოგადი აღნიშნვა: 

ცვლადი წინაღობის რეზისტორები არსებობს:

  1. ერთმაგი და ორმაგი
  2. ერთ ან მრავალბრუნიანი
  3. ჩამრთველით და მის გარეშე

წინაღობის ცვლის ხასიათის მიხედვით:

  1. წრფივი, ანუ დატრიალების კუთხის პროპორციული (ჯგუფი A)
  2. შებრუნებული ლოგარითმული – ჯერ იცვლება ნელა, შემდგომ კი სწრაფად(Б)
  3. ლოგარითმული (ჯგუფი B)
  4. და სხვა (ჯგუფები Е, И)

არსებობს მავთულიანი და არამავთულიანი (ფირიანი, пленочные) ცვლადი წინაღობის რეზისტორი. მავთულიანს ახასიათებს მაღალი სტაბილურობა, ხმაურის შედარებით დაბალი დონე და წტკ.

Advertisements

14 thoughts on “რეზისტორული ელემენტი”

    1. გოგა! 😀
      ზდაროვა. მრავალს დაესწარი!

      შენიშვნები არ გაქვს რამე? წტკ მეც მომეწონა 😉

      Like

  1. რეზისტორი, უბრალოდ 🙂 ელემენტ შეიძლება იყოს ბიპოლარული, ნახევარგამტარი, ცვლადი… რეზისტორული ცუდად ჟღერს

    Like

  2. კიდევ ერთი შენიშვნა:

    “ხმაურის შედარებით დაბალი დონე და წტკ”

    ТКС_ი ნებისმიერ რეზისტორს ახასიათებს. ალბათ წინაღობის დაბალ ტემპერეტურულ კოეფიციენტს გულისხმობდი

    Like

    1. აქ ნაგულისხმევია “ხმარურის შედარებით დაბალი დონე და დაბალი წტკ” კი. 🙂

      Like

  3. წავიკითხე დამეხმარა , და ერთი ამოცანა მაქვს ამოსახსენელი და საკონტოროლო მაქვს ორ საათში და იქნებ დამეხმარო ???

    Like

  4. შეადარეთ ერთი და იმავე სიგრძის და განიკვეთის ფართობები ფოლადისა და ალუმინის მავთულების წინაღობები 😦 😦

    Like

    1. აბა დაწერე ორი ფორმულა, იმის მსაგსად, რაც ჩანაწერშია: R=rho*L/S. ერთი ალუმინისთვის, ერთი ფოლადისთვის.
      სიგრძე და ფართი იგივეა ორივესთვის, ერთადერთი განსხვავება – კუთრი წინაღობა, რომელიც ნივთიერების დამახასიათებელია.

      ახლა შეაფარდე ერთი მეორესთან, ან გამოაკელი და მიიღებ რა განსხვავებაა ამ მავთულებს შორის (ერთს უფრო მეტი წინაღობა ექნება, მეორეს ნაკლები – დამოკიდებულია კუთრ წინაღობაზე).

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s